‘Als we Hawking mogen geloven, zijn de aliens al lang onder ons.’

Stijn Meuris in het hoofd van Stephen Hawking

Dat de vorig jaar overleden Britse natuurkundige, wiskundige en kosmoloog Stephen Hawking een genie was, weten we. Dat Stijn Meuris een fan is van all things sterrenkunde ook. Stijn duikt nu ín het hoofd van Hawking, en dat doet hij niet alleen, want hij neemt ook een orkest, Room 13 Orchestra, én een visuele artieste, Lise Vanlerberghe, mee.
Katrien Brys

Stijn Meuris: “Het lag misschien voor de hand dat ik ooit een voorstelling over Stephen Hawking zou maken, maar het voorstel, ook om samen te werken met het Gentse Room 13 Orchestra, kwam eigenlijk van Martine Van Autrijve van Koortzz. Wacht eens even, dacht ik, ik vertel over Hawking, en tussendoor is er muziek en er wordt ook nog eens live animatie bijgetekend door Lise? Gaat dat wel allemaal matchen met elkaar? Het antwoord op die vraag blijkt dus: ja. Het sluit allemaal naadloos op elkaar aan, alsof het een film is. Room 13 heeft bijvoorbeeld arrangementen gemaakt van enkele Noordkaap-nummers, die wonderwel aansluiten op het thema. Ik blijk enorm veel nummers geschreven te hebben die zowel van ver als van dicht over de kosmos gaan, nog veel meer dan ik dacht. (lacht)Als type voorstelling is het weliswaar een beetje een Fremdkörper, maar dat maakt er voor ons ook een geweldig spannend experiment van.”

Ik vond nog een interview met jou terug uit 2009, naar aanleiding van Stijn en het Heelalop Canvas, waarin je Stephen Hawking je favoriete astronoom noemt. Wat maakte hem voor jou zo bijzonder?

“Het is eigenlijk heel simpel: mocht Stephen Hawking niet aan ALS geleden hebben en zo vroeg in een rolstoel zijn beland, dan hadden we misschien nooit van hem gehoord. Dat klinkt wat oneerbiedig, maar volgens mij is het de realiteit. Mensen vergeten nu soms dat hij echt wel een topwetenschapper was en zien hem als een soort societyfiguur. Dat die in een extreem highbrow vakgebied werkte en zo’n verregaande ideeën had dat collega-wetenschappers er zelfs niet aan dachten. Of indien wel, dan waren ze niet gekend bij het grote publiek. Hawking daarentegen, die gaf lezingen, dook op in The Simpsons, als LEGO-figuur… Van zijn boeken werden miljoenen exemplaren verkocht. Hij opende een deur naar een andere manier van nadenken, over hoe de kosmos in elkaar zit, over zwarte gaten en parallelle universums, en wat dat allemaal precies is.”

Het helpt dat we zwarte gaten en andere dimensies als concepten al kennen uit de sciencefiction. We snappen de wetenschap misschien niet, maar dat er elf dimensies zouden zijn prikkelt wel de fantasie.

“Dat is ook zo grappig. Mensen kennen drie dimensies; lengte, breedte en hoogte. Met wat fantasie is tijd de vierde, maar veel mensen vinden dat al lastig, om tijd te zien als een lineair gegeven. Hawking, die zei ineens: ‘Zeg, ik heb eens gerekend, ik denk dat er elf dimensies zijn.’ (lacht)Onze hersenen kraken bij vier, hij zat aan elf. Nóg grappiger is dat hij dan enkele jaren later zei dat het er dan toch maar zeven bleken te zijn. Waren we ineens vier dimensies kwijt, die we om te beginnen al niet snapten, laat staan in woorden konden omschrijven. Dat illustreert wel hoe die man zijn brein werkte. Een theorie van mezelf is dat hij door zijn ziekte op den duur ook écht alleen nog maar brein was, dat hij al tot een soort tussenstadium tussen mens en computer was geëvolueerd.”

Als je dan zo’n voorstelling maakt, is er dan geen gevaar dat je veel dingen moet uitleggen die het publiek niet eens kan snappen?

“Ja, natuurlijk. En dat is ook mijn probleem, want ik ben geen wetenschapper. Als Hawking in A Brief History of Timeovergaat tot de pure wiskunde of fysica, moet ik ook afhaken. De verwondering, die kan je wél overbrengen. We hebben daar lang over gediscussieerd: hoe diep moet ik in die wetenschap gaan? Onze conclusie was: maak de mensen gewoon warm. Zorg dat ze buitenkomen na de voorstelling, naar boven kijken en denken: ‘Wow, dat wist ik helemaal niet!’”

Leg eens in een paar punten uit zijn wetenschappelijke verdienste uit?

“Op basis van zijn theorieën en berekeningen is de kosmologie – de wiskundige tak van de astronomie – een stuk verder geraakt. Een ervan ging over de fameuze Big Bang, ongeveer 13,8 miljard jaar geleden. Maar dan is er de vraag, die zelfs kleine kinderen stellen: ‘Oké, maar wat was er dan daarvóór?’ Hawking toonde aan dat dat een singulariteit was. Een punt – je mag het eigenlijk niet zo noemen – van onbestemde omvang. Soms zeggen mensen: dat was een punt zo groot als een speldenkop, of nog kleiner. Niet dus, want het woord ‘klein’ is niet toepasbaar. En tijd ook niet, want tijd bestond nog niet, enzovoort. Redelijk moeilijk al. Hij ontdekte bijvoorbeeld ook de Hawkingsstraling, dat er toch data kan ontsnappen uit een zwart gat. Geen voorpaginanieuws in Het Laatste Nieuws, maar qua wetenschappelijke doorbraak vergelijkbaar met vaststellen dat de aarde toch niet plat is.” 

We hebben net de uitgebreide viering van de eerste maanlanding achter de rug. Hoe schat je de kansen van de bemande ruimtevaart in?

“Heel slecht. Na de laatste Apollomissie van 1972 is er amper nog iets gebeurd. De Amerikanen hadden aan de Russen kunnen bewijzen dat zij het konden en de Russen niet: daarna was het vet van de soep. Ja, er is het ISS, maar dat hangt op 400 kilometer hoogte, dat is van hier naar Parijs. De SpaceShuttle, dat is gewoon mislukt. Zowel NASA als de Russen hebben volgens mij stiekem besloten: we doen alles met robots. Minder sexy, wel haalbaarder en veiliger. ‘t Is altijd lachen als er weer eens een Amerikaanse president aan het einde van zijn ambtstermijn lallend in een micro roept: ‘En we gaan naar Mars!’ Dan kruipen er bij NASA waarschijnlijk enkele ingenieurs onder hun bureau.”

‘Mensen vergeten soms dat hij een topwetenschapper was en zien hem als een societyfiguur’

Elon Musk volhardt nochtans ook in zijn idee dat er in 2040 een mensenkolonie op Mars zit.

“De eerstkomende vijftig jaar, vergeet het. De maan, dat kan wel, maar waarom zouden we? Als eerste tussenstap om naar Mars te gaan, klinkt het dan. Bekijk eens goed die afstand op de kaart? Want dat is hetzelfde als dat je – met veel moeite – van Oostende naar Leffinge geraakt, als eerste tussenstap om Moskou te bereiken. Ooit verhuist de mens wel. Ooit. Dat is geen vage theorie, maar iets waar wetenschappers ernstig rekening mee houden. Maar wij noch onze kinderen gaan het meemaken.”

Om af te sluiten: moeten we schrik hebben van buitenaards leven, zoals Hawking geloofde?

“Onder wetenschappers schiet dat twee kanten uit. Er zijn er die zeggen: alseen interplanetaire beschaving erin slaagt om tot hier te geraken, dan zijn die vast en zeker zo ver gevorderd in hun evolutionaire ontwikkeling dat ze ook geen primitieve concepten als oorlog en strijd meer kennen. Andere wetenschappers, waaronder Hawking, schatten dat minder positief in. Buitenaards leven dat tot hier komt is dan vooral geïnteresseerd in het plunderen van onze grondstoffen. Hawking had er trouwens nog een spannendere theorie over, namelijk: ze zijn hier al! De mensheid is een biologisch experiment van een buitenaardse levensvorm, waarbij de aarde als een soort serrekastje fungeert. En om de zoveel honderd jaar komen ze eens kijken hoe het met hun plantjes gesteld is. (lacht)Hawking meende dat dus, hij verbond dat zelfs met de grote golf van onverklaarde UFO-sightingsin de tweede helft van de vorige eeuw, te beginnen met het Roswellincident in 1947. Dat was volgens hem dus zo’n periode waarin die aliens even naar hun experiment kwamen kijken.”

Credits
Illustratie: Janice Feryn

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.