Alle Oostendenaars zijn gelijk, maar sommigen zijn gelijker dan anderen

Meewandelen in ‘The Village’ 

Terwijl ik in een stevige zeewind op de Baelskaai wandel met ‘Summer’s Here’ van Magnus in de koptelefoon, laat ik de Oostendse Vuurtorenwijk op me inwerken. De oude vissersbuurt, waar vroeger vanaf zes uur ’s ochtends verse vis werd verhandeld en de vissersnetten op de kade lagen, is vandaag een toonbeeld van gentrificatie. Naast oude vissershuizen en kleine bruine kroegen rijzen hoge modieuze appartementsblokken op. Ik passeer een chique en stijlvol Italiaans restaurant waar opgeklede mensen op dit middaguur een lunch nuttigen. 

De muziek komt van de interactieve app The Village, die me rondleidt op een wandeling door de buurt. “Oostende verkoopt zijn maritieme ziel aan projectontwikkelaars,” kopte VRT NWS naar aanleiding van de gemeenteraadsverkiezingen in oktober 2018. De Vuurtorenwijk symboliseert in het klein waar de theatrale tentoonstelling en audiowandeling om gaat: de ongelijkheid neemt wereldwijd toe en gentrificatie en technologische vooruitgang komen slechts ten goede van een bepaald segment van de samenleving. 

Geen dokter Brandon 

De wandeling begint met een doolhof door krantenknipsels over ongelijkheid. “Om een eerste indruk te krijgen van het onderzoek” word je geworpen in een ontzettende en verwarrende veelheid aan informatie. “Wat Vlaanderen niet gelukt is, kreeg Canada wel voor elkaar: in tien jaar tijd is het aantal kinderen in armoede gehalveerd (DS 28 februari 2019).” Maar ook: “VN: wereldwijde armoede gehalveerd (Trouw 2 juli 2012).” 

Stichting Nieuwe Helden kiest ervoor om niet te focussen op één soort ongelijkheid, zoals inkomensongelijkheid. Een van de verdiensten van de tentoonstelling is dat ze toont dat ongelijkheid breder gaat dan economische factoren. Er is veel aandacht voor emotionele stabiliteit, zoals het opgroeien in een stresssituatie of met een aandoening als autisme, of voor het belang van een goed sociaal netwerk. 

© Marcia van der Zwan

In verschillende nagebouwde houten huizen op een grasveld aan de kade, maak je kennis met Oostendske kinderen. Je hoort in welke omstandigheden ze opgroeien en welke dromen ze hebben. Genadeloos breekt dan de statistiek binnen: een econome berekent aan de hand van de stabiliteit thuis en op school, de financiële spankracht van de ouders, afkomst en andere factoren, de kans om zijn of haar dromen waar te maken. 

Brandon, elf jaar, wil graag dokter worden, maar heeft een grote taalachterstand omdat zijn ouders migreerden vanuit Libië en het Nederlands niet machtig zijn. Op school heeft hij veel vriendjes, maar onder meer omdat er niet genoeg geld is om hobby’s te nemen, blijven die vriendschappen oppervlakkig. Helaas, Brandon heeft een schamele veertien procent kans om zijn droom te bereiken. 

Vriendelijke vossen 

De Nieuwe Helden vragen zich daarop af of ongelijkheid genetisch ingebakken zit in de mens. Een expositie over Darwins evolutieleer toont een boeiend onderzoek waarbij wetenschappers vossen probeerden te domesticeren zoals honden. De wetenschappers ontdekten dat dit mogelijk was als je elke generatie de minst agressieve of vriendelijkste vossen selecteert om voort te planten. Net zoals de vossen, citeren de Nieuwe Helden evolutionair antropoloog Brian Hare, heeft de mens zich kunnen ontwikkelen dankzij zijn empathisch vermogen. De meest empathische lieden brachten de soort waar ze nu is. Het is de survival of the friendliest. 

De conclusie lijkt dat de welvaart op aarde steeds ongelijker verdeeld wordt door economische en politieke systemen, ondanks een oorspronkelijke menselijke empathie. We hebben dus nood aan empathische individuen, vriendelijke vossen, die zich met burgerlijke ongehoorzaamheid verzetten tegen de systemen. 

In een pikzwarte loods mondt die denkpiste uit in een persoonlijke aansporing. “Geloof jij dat er oplossingen zijn?” vraagt de app en somber als ik ben, gaf ik te kennen dat ik dat niet wist. Daarop valt een programma van politieke voorstellen — van de verhoging van de kinderbijslag voor de laagste inkomens tot het versterken van de vakbonden — letterlijk op een hoopje. Of dit me aanzet tot directe actie en burgerlijke ongehoorzaamheid, of me net overrompelt door de veelheid, weet ik niet. 

© Marcia van der Zwan

De tentoonstelling zoomt erg in op hoe ongelijkheid de onderlaag van de samenleving treft. Maar waarom moeten we ook als het muntje wel de goede kant uitvalt tegen ongelijkheid strijden, waarom is een gelijkere samenlevingen op zich wenselijk? Er zijn goede onderzoeken om die stelling te staven, zoals het boek The Spirit Level: Why More Equal Societies Almost Always Do Better van epidemiologen Richard Wilkinson en Kate Pickett, maar Stichting Nieuwe Helden lijkt vooral te appelleren aan een oorspronkelijke empathie. 

The Village promoveert een brede opvatting van ongelijkheid naar het hoogste schap van de politieke agenda en verschaft ankerpunten (in het bijzonder de huisjes van kinderdromen) om op een concrete en betrokken manier over ongelijkheid na te denken. Maar net doordat ze het thema opentrekken, is het niet altijd duidelijk welke politieke stappen nu prioriteit hebben, waarop we de strijd moeten richten. Dat hoeft geen probleem te zijn. Het is (nog net) geen politiek pamflet, het is theater. Ambiguïteit is geen ondeugd. 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.