‘Ik denk niet dat de Fransen durven wat wij doen’

Comp. Marius speelt Les enfants du paradis 

In de creatieve werkplaats De Blikfabriek in Hoboken, op de site van een voormalige verpakkingsfabriek, zoek ik de leden van het Antwerpse theatergezelschap Comp. Marius. Ze repeteren er voor Les enfants du paradis, hun nieuwe voorstelling die op Theater Aan Zee in première gaat, maar ik kan hen niet meteen vinden. Tot ik door de kier van een zware metalen schuifdeur een groot magazijn inkijk. Ik zie de bekende, zelfgemaakte tribune van Comp. Marius en acteurs die door elkaar lopen. Op een bankje geven compagnieoprichters Waas Gramser en Kris Van Trier aanwijzingen. 

Les enfants du paradis is gebaseerd op de gelijknamige Franse film uit 1945. Daarin dingen vier minnaars uit de Parijse theaterwereld naar de hand van de beeldschone Garance. Franse filmrecensenten verkozen Les enfants tot de beste Franse film ooit, maar Gramser en Van Trier zijn niet overtuigd. “Ik vind het een oubollige film,” begint Gramser. “Je ziet dat er de hele tijd een regisseur voor gezeten heeft. Maar één scène vonden we heel modern: een acteur verschijnt in het theater en weigert de tekst van de regisseurs te spelen, omdat hij die te slecht vindt. We voelden ons verwant voelden met die autonome houding, dus zijn we het scenario gaan lezen. Pas toen ontdekten we hoe fantastisch de tekst is. Maar hij staat vol regieaanwijzingen, zo kan niemand op intuïtie spelen. Wij willen net uitgaan van de intelligentie van de acteurs.” 

“Ik heb geen theorie over wie mijn personage is,” zegt Bert Haelvoet, die de eigenwijze acteur speelt. “Ik probeer dat nu te ontdekken. De film heb ik niet gezien en misschien ga ik dat ook niet doen. Daardoor is het in mijn ogen geen film, maar een toneelstuk.” 

Gramser: “In maart en april hebben we het script doorgenomen en dan visualiseren we alles. Wat hebben we nodig om te spelen? Dat is de enige vraag die er dan toe doet. Nu hebben we twintig dagen om uit te proberen of het werkt wat we hebben bedacht. Als je weinig repetitietijd hebt, moet je supergoed voorbereid zijn.” 

Haelvoet: “Anders zijn er, denk ik, minimum acht weken nodig. Ik vind die snelheid een fijne manier van werken, want ik repeteer eigenlijk niet graag. Dus ik vind het heel goed dat dat maar twintig dagen duurt.” 

Gramser: “Wat we nu doen vind ik het vervelendste deel van het maakproces. Je zit de hele tijd met dat logge apparaat van negen mensen die allemaal iets moeten drinken, naar het wc gaan, op hun tenen getrapt zijn…” 

Haelvoet begint luid te lachen. Terwijl hij aan zijn elektronische sigaret lurkt, raakt Gramser nog meer op dreef: “Een veelkoppig monster dat je de hele tijd moet temmen – ik beperk dat liefst tot het minimum. Als je goed voorbereid bent, kan dat. De deal is duidelijk als je met ons werkt: wij verwachten een grote vorm van zelforganisatie en opperste concentratie bij spelers. Of je bent geïnspireerd, of niet. Ik ga in twee maanden niet meer inspiratie geven dan je al hebt. Voor mij gaat het om de autonomie en vrijheid in het moment van spelen. Het theater is een van de zeldzame plaatsen waar dat kan en als je repeteert, dan hypothekeer je de interactie met het publiek.” 

Comp. Marius staat bekend om zijn locatietheater. Op Theater Aan Zee spelen jullie op het dak van de Koninklijke Villa, nu een zorghotel en revalidatiecentrum. Waarom net daar? 

Haelvoet: “Je ziet niet dat het een dak is, het is een gigantisch grasveld op het dak en in de verte zie je de zee. Als het goed weer is en niet te veel waait, is dat ongelooflijk.” 

Gramser: “Als het stormt, wordt het vechten. We wilden graag in Oostende zelf spelen en niet ergens afgelegen. Het leuke aan Theater Aan Zee is net dat je deel uitmaakt van een geheel.” 

Door te spelen op locatie, is Comp. Marius zichzelf steeds meer als gastheer gaan zien. Ze ontvangen zelf hun publiek en voorzien een buffet van worsten en eieren op een toog achter de tribune. Gramser: “We wilden alleen eten in eigen afval. De worst in een darm, eieren in schil.” 

Ongeveer een jaar na de première op Theater Aan Zee volgt de Franse première in Lyon. Hoe denken jullie dat het Franse publiek zal reageren op jullie bewerking van hun cultureel erfgoed? 

Gramser: “Meestal worden we in Frankrijk beter ontvangen dan in België. Hier hebben we een beetje een abonnement op slechte recensies.” 

Haelvoet: “Ik denk niet dat de Fransen durven wat wij doen. Zij blijven trouwer aan hun traditie en pakken het klassieker aan. Maar als het lukt wat we doen, vinden ze het ongelooflijk.” 

© Joëlle Jolivet

Gramser: “Weinigen hebben het scenario van Jacques Prévert gelezen en dat eindigt helemaal anders dan de film. Er zitten bijvoorbeeld veel verwijzingen in naar Shakespeares Othello en een Joods personage is veel prominenter aanwezig. Het is een heel irritante figuur die voor een onverwachte wending zorgt. Maar die scène werd geschrapt.” 

Als ik later met de andere leden van Comp. Marius napraat op het terras van De Blikfabriek, gaat Kris Van Trier daar dieper op in: “De film was gedraaid tijdens de Tweede Wereldoorlog, maar na de bevrijding zat regisseur Marcel Carné gewrongen met die eindscène die totaal niet paste in de euforische sfeer. Dat Joodse personage zou bijvoorbeeld ook andere Joden aan de Duitsers hebben verklikt. Heel wrang. Hij bleef de première maar uitstellen, tot hij de scène uiteindelijk geschrapt heeft.” 

Gramser: “Ik vat Les enfants du paradis graag samen als een tekst over liefde en spelen. Vier mannen reageren elk op hun eigen manier op Garance, bij ons Clara Cleymans. Allemaal handelen ze vanuit een gebrek uit liefde en trekken ze een muur op. Ieder heeft vanuit zijn of haar verleden een ander soort mechanisme ontwikkeld om intimiteit uit de weg te gaan. Elke lezing die een verrijking vormt van dit verhaal is welkom, maar ik wil niet te veel nadruk leggen op de Jood, want dan vereng je de interpretatie. Ik wil niet actueel gevonden worden op die manier. Ik ga niet naar toneel om een les moraal te krijgen, maar om verbeelding en schoonheid te zijn. Ik wil de mensen geen spiegel voorhouden, ik wil een raam openzetten. De enige actualiteit die me interesseert is die van het moment van spelen.” 

Dit is een langere versie dan de versie in de papieren TAZette.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.