Identiteit als een work in progress

Over ‘Shiraz, tell me about the revolution?’ 

Vorig jaar konden we Farbod Fathinejadfard zien spelen in If there weren’t any blacks, you’d have to invent them, het regiedebuut van Aurelie di Marino. Dit jaar is hij op TAZ met zijn eigen debuut, een solo getiteld Shiraz, tell me about the revolution? Het is een heel andere voorstelling, maar wat beide producties gemeen hebben, is dat ze illustreren – op een intelligente, complexe manier – hoe discoursen onze identiteit op een dwingende manier beïnvloeden. 

Farbod Fathinejadfard geeft met Shiraz inzage in de wisselwerking tussen ‘discours’ en ‘identiteit’ die zijn leven getekend heeft. Hij toont om te beginnen een zwart scherm, waarop in de vorm van witte ondertitels de vertaling verschijnt van een gesprek dat hij in het Perzisch met zijn moeder en vader voerde. Hij probeert eerst met zijn moeder, dan met zijn vader, het onderwerp van de Iraanse Revolutie aan te snijden. In 1978 werd in Iran de pro-westerse sjah afgezet. De sjah moest plaats maken voor ayatollah Ruhollah Khomeini, die het land herstructureerde tot de Islamitische Republiek. De ouders van Farbod kwamen naar Europa een tijdje na deze revolutie. We horen Farbod aan zijn moeder vragen hoe ze die revolutie beleefd heeft, maar zij doet alleen maar haar uiterste best om hem ofwel de mond te snoeren, ofwel om het gesprek van onderwerp te veranderen. 

Wanneer hij vraagt waarom zij na de revolutie naar Europa is gekomen, zegt zij dat ze aangetrokken werd door de heerlijke chocolade die hier te verkrijgen is, in het bijzonder een Marsreep. De vader wil wel iets meer kwijt over zijn rol op de dag van de revolutie. Het komt erop neer dat hij mee op de kar van de verandering wou springen. De informatie die hij geeft is echter schaars, deels omdat hij telkens onderbroken wordt door de moeder die hem het spreken tracht te verbieden. 

Omdat hij van zijn ouders weinig te weten komt, raadpleegt Farbod het boek Iran. A Modern History van Abbas Amanat. Hij leest er enkele redelijk literair klinkende stukken uit voor. Met deze twee eerste scènes evoceert Farbod pertinente vragen als: hoe verhoudt dit individu zich tot deze geschiedenis? Wat betekent geschiedschrijving voor de natievorming, en dus voor de identiteit van de talloze individuen die er deel van uitmaken? Hoe kijken we naar ons verleden en hoe bepaalt een familiegeschiedenis, inclusief migratie, iemands identiteit? Terwijl het publiek de tijd krijgt om zijn gedachten hierover te laten gaan, wordt het plots opgeschrikt door een smak: een emmer witte verf valt om op de speelvloer, omgestoten door Farbod die enigszins ongemakkelijk staat te staren naar de smeerboel die hij heeft aangericht. Is het een ongelukje of deed hij het opzettelijk? Niemand lijkt het te weten. Niet veel later gaat Farbod onverstoord verder met voorlezen en spelen. 

Op een bepaald moment zien we Farbod van kostuum wisselen. Hij ruilt zijn outfit voor een roze vrouwenslipje en een doek dat hij op verschillende manieren plooit. Eerst ziet hij eruit als een islamitisch hoogwaardigheidsbekleder, later als een vrouw in een hijab. Zijn transformatie suggereert dat hij in dit deel wil spelen met de performativiteit van identiteit. Identiteit, of beter: hoe we iemands identiteit percipiëren, ontstaat vaak in een handeling. We zien hoe Farbod clichés ontwricht. Dat doet hij ook op overtuigende wijze in een volgende scène, waarin hij het publiek confronteert met vragen die hem vaak gesteld worden – zowel door individuen en door officiële instanties. In 2018, op het moment dat Farbod zijn voorstelling maakte, had hij een aanvraag lopen om Belg te worden. Het zijn vragen uit de gesprekken die hij moest voeren. Hier zien we het sterkst hoe een individu wordt gestructureerd door het dominante discours van de inrichtende macht. Indringende vragen zoals ‘Why do you always speak so loud?’ worden afgewisseld met ‘Lust jij graag mayonaise?’. 

Toch zijn de handelingen die Farbod in Shiraz stelt wat mager, achteraf beschouwd, want ze getuigen soms van weinig theatrale verbeelding. De twee luiken van zijn voorstellingen hangen bovendien nogal losjes aaneen, waardoor het moeilijk wordt om een ingang te vinden in dit werk. Dat neemt niet weg dat de verdienste van deze voorstelling ligt in het feit dat ze interessante invalshoeken combineert, en ons prikkelt om over (on)macht, discours, meertaligheid en identiteit na te denken. 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.