‘Zo diepgaand dat het magisch wordt’

Door ELS HEENE – Ik ben acht jaar. Ik zit aan mijn schoolbank met een pijnlijke knoop in mijn buik. Straks is het mijn beurt. Dan mag ik het hebben over Pluk van de Petteflet, één van mijn lievelingsboeken. Maar de knoop wordt daar niet minder pijnlijk om. Het is mijn beurt. Ik sta op. Mijn knieën trillen. En dan mag er gesproken worden.

Ik ben vijftig jaar. Ondertussen ken ik mijn systeem al iets beter. Ik weet dus wat er komt als ik instem op een debat op één van mijn favoriete festivals, TAZ. Ik vraag me niet meer af waarom ik daarop ‘ja’ zeg – dat weet ik ondertussen ook. En mijn knoop en ik zijn nog steeds oude bekenden. In afwachting van dat moment kies ik voor één van mijn favoriete ontsnappingsroutes: overgave. Ik stort me voluit in het festivalgedruis, op zoek naar ervaringen voor al mijn zintuigen. Op vrijdagavond begint dat met een film in de open lucht, met thema’s zoals authenticiteit en verbondenheid die voelbaar gedragen worden door de warme, volkse buurt. Ik lees een tekst over moederschap die me diep raakt. Op zaterdag ontmoet ik een charmante bultrug die troostend in mijn oor neuriet dat er geen pasklaar antwoord is op de duisternis. Ik luister, ietwat gespannen en geïmmobiliseerd, liggend op mijn buik, naar de sappige SM-avonturen van een vitale zestiger via een koptelefoon. Met een klem op mijn hand. Om de kerk wat in het midden te houden zoek ik de ziel van Amy Winehouse. Ik keuvel op de koer over het Leven en de Liefde met mijn dierbaren, en nadien lokt de sirene van Lafayette mij onherroepelijk naar de golven: een zee van pratende en dansende lichamen. Tot het ochtendgloren. Op zondag zie ik eruit alsof er een vrachtwagen over me heen reed. Ik neem mezelf en mijn kater alsnog op sleeptouw en we sterven minstens drie keer tijdens een voorstelling die voelt als de veruitwendiging van mijn laatste drankje Dark & Stormy. 

En dan is het woensdag. “Koekoek”, zegt de knoop ’s ochtends, “Remember me?” Ik groet hem terug als een oude vriend die nogal schreeuwerig kan zijn maar die absoluut het beste met me voorheeft. Meer zelfs, ik heb hem even nodig. Met mijn lichaam als een kwetsbaar maar ook kostbaar instrument om bij te sturen. Het maakt zich klaar om iets te doen wat ik spannend vind. Onderweg naar mijn locatie verdwaal ik nog even in mijn hoofd: lachen die meeuwen mij nu uit omdat ik op mijn 50ste nog af en toe onzeker kan zijn? Ik zoek mijn plaats. Mijn mond voelt droog. En dan mag er gespeeld worden.

We overschatten systematisch hoelang we ons ergens onrustig over voelen en hoe intens die gevoelens zijn. We zijn ook niet onze emoties maar we hebben ze, meestal met een bepaalde reden. Een signaal van onrust laat vaak een onderliggende behoefte zien, als een uitnodiging om de aandacht daarop te richten. Wat staat op het spel en wat hebben we nodig? In mijn geval ligt onder die knoop de angst voor afwijzing, de overtuiging niet te voldoen. Maar hij kondigt ook aan dat er iets te gebeuren staat, dat ik mag spreken over iets wat ik écht belangrijk vind. Verlangen en angst horen bij elkaar; er staat niet ‘maar’ tussen maar ‘en’. De kern van emoties is net het snijvlak tussen spannend en opwindend, tussen vrees en hoop.

De grootste voldoening of flow die we als mens kunnen ervaren, doet zich voor op die momenten dat de druk van onze negatieve overtuigingen verdwijnt en we iets doen waarvan we voelen dat we het kunnen. Dan worden we één met wie we zijn en gaat alles moeiteloos. Geen gedachten die ons gijzelen, wel een ontsnapping uit de kooi in ons hoofd. Emoties vertellen ons waar onze grenzen en wensen liggen. Als we bereid zijn om daaruit iets te leren, kan de vrijgekomen energie op andere manieren worden gebruikt. Wat ons eerst achtervolgt, kan ons later kracht geven. En zoals verwacht hebben we niets onder controle.

Maar er is meer: datzelfde ‘flowgevoel’ hangt samen met het feit of we dingen doen die ons het gevoel geven dat we deel uitmaken van iets groots. Naast verbondenheid met dierbaren hebben we ook gedeelde momenten met vreemden nodig. Voorbeelden van collectieve vreugde en pijn kunnen ervaringen worden die zo diepgaand zijn dat het bijna magisch wordt. Ze herinneren ons aan de fundamentele behoefte van onze menselijk zijn, met een verschuiving van onszelf naar de groep, en terug.

Wat als we wat vaker een levenshouding zouden kiezen waarin we bewuster bepalen hoe we met onze energie omgaan? Uiteindelijk gaan we allemaal dood en vergeet iedereen dat we hier ooit geweest zijn. Laten we onszelf prikkelen en vaak genoeg iets doen wat we spannend vinden, op een manier die past bij het Leven dat we écht graag willen. Laten we voor onszelf en elkaar hoopvolle plannetjes bedenken en onze ziel erin smijten. Zonder garanties. Laten we elkaars getuige zijn van al die perfecte imperfecties, en eeuwig dankbaar voor theater, kunst en muziek. Laten we samen, in deze uitdagende tijden, elkaar belangrijke vragen blijven stellen, écht contact maken en niet bang zijn voor onze eigen kwetsbaarheid. We zijn niet wat ons is overkomen, wel wat we onderzoeken om te zijn. Vanuit intimiteit. En gedeelde menselijkheid. En alles wat we tegen elkaar vertellen, drijft op een nog veel grotere stroom van woordeloze verbondenheid. Als een toegangsweg, om te voelen dat we deel uitmaken van iets groots.

Els Heene is klinisch psycholoog en psychotherapeut. Ze nam gisteren deel aan een panelgesprek in KAAP in de reeks ‘Uitgesproken’ over psychisch welzijn. Ze schreef deze column voor de TAZette.

Morgen/vrijdag is er een volgende Uitgesproken: over ‘woke’, met Walter Weyns, Jaouad Alloul, Elisa Maes en Phara de Aguirre. Meer info vind je hier.

Foto boven: Annelies Vanhove. Foto’s onder: Yvan Mahieu.

Eén reactie op “‘Zo diepgaand dat het magisch wordt’”

Geef een reactie

%d bloggers liken dit: