Alle berichten door xandryvandenbesselaar

Tussen Pride, koningsdrama en bordeel

Over NACHTEN/Ballet De La Nuit van Benjamin Abel Meirhaeghe 

Vorig jaar studeerde theatermaker Benjamin Abel Meirhaeghe met The Ballet, geïnspireerd door de opera Manon van Jules Massenet, af aan de opleiding Performing Arts in Maastricht. Hij ging voor een volle zaal in première in de Gentse Vooruit. Het kan Meirhaeghe niet groots en rijkelijk genoeg zijn, en dat is ook duidelijk te zien in zijn nieuwe productie Nachten/Ballet De La Nuit. 

Samen met performer Arne Luiting, vormgever Sietske Van Aerde, muzikant Laurens Mariën en tekstschrijver Louise van den Eede liet Meirhaeghe zich inspireren door het gelijknamige ballet van Louis XIV uit 1653. Dit ruim twaalf uur durende massaspektakel, dat zich voltrok aan het hof van de Franse zonnekoning, was een extravagant schouwspel, bedoeld ter meerdere glorie van de toen slechts vijftienjarige koning. Het operateske ballet van Meirhaeghe grijpt Ballet De La Nuit opnieuw aan als inhoudelijk gegeven, dit keer in een flamboyante poging om van de koning een nar te maken. 

Het weelderige spektakel van zelfverklaard operavernieuwer Meirhaeghe begint met een monoloog van Van den Eede. In de prelude pleit ze voor een totale overgave aan irrationaliteit en de nacht. Die overgave blijkt nodig. De polymorfe voorstelling, die geplaatst is in een gymzaal, laat een bonte stoet van boeren, bandieten, hoeren, kreupelen, goden en monsters passeren. Hun kostuums zijn een kleurrijk patchwork van veren, vilt, tule, latex, glitter, neppanty’s en velvet. De rookmachines spuiten gretig rook. Uit de dikke wolken mist verschijnen dan weer vlaggendragers, die een enkele keer met hun vlag in het grit van de techniek blijven steken, dan weer geometrische, bordkartonnen figuren die een mysterieuze choreografie in het duister dansen. De enige constanten zijn twee kleine figuren van gespoten isolatieschuim. Zij doen nog het meest denken aan twee tuinkabouters die het geheel vanop het achtertoneel gadeslaan. 

(c) Koen Broos

Britney Spears klinkt in dit buitensporige allegaartje naast Schuberts Der Wanderer. De tenorstem van Meirhaeghe zingt “Wo bist du, mein geliebtes Land?”. Dat blijkt de sleutel te zijn tot de inhoudelijke boodschap. Deze voorstelling wil een statement maken over de huidige politiek, waarin de koning de hofnar blijkt. Het doet denken aan de feestjes van Berlusconi of Trump. Toch is de voorstelling voor mij niet echt politiek, weinig ernstig of sober. Vraag is natuurlijk of een boodschap in deze veelheid wel overkomt. 

Voor wie vanaf het begin scepsis koestert, is NACHTEN/Ballet De La Nuit een idiosyncratisch gegeven waarbij de ingang zich moeilijk laat vinden. Voor wie de voorstelling met openheid tegemoet treedt, lijkt het op een lsd-trip die het midden houdt tussen een Pride Parade, een Shakespeareaans koningsdrama, een bordeel en het Hof van Louis XIV. Halverwege de voorstelling wordt er luid “You lost me there!” gekrijst in de microfoon. Dat gebeurt niet. Integendeel. Want de beelden en de overdaad blijven fascineren. Benieuwd naar wat deze jeugdige bombast nog gaat voortbrengen. 

Op zoek naar verbinding

Over ‘The Hangman Radioshow’ (Jong Werk) 

Het is een eindje fietsen. The Hangman Radioshow van het gelijknamig collectief, bestaande uit Camille Paycha, Noortje Sanders en Thijs Veerman, speelt tussen de bunkers in Raversijde. Maar laat dat u niet tegenhouden. Terwijl de zon ondergaat en een prachtig zicht verschaft, klinken de krekels steeds luider. Het vormt het idyllisch decor van The Hangman Radioshow. Over technologische vooruitgang, menselijk verval en de duizelingwekkende oneindigheid van het heelal. 

Met een jonge jenever of een thee in de hand worden we gevraagd om nog even te wachten. “Voor een optimale ervaring van de voorstelling” moet het namelijk donker zijn. Als het begint te schemeren, volgen we de performers met een transistorradio in onze hand langs een route waarop technologie sciencefiction lijkt te worden en een dansend lichaam net een hemellichaam lijkt. Tijdens de route worden we onderhouden door Sanders koddige stem. Ze maakt radio. Niet via het internet, maar old school: voor wie de frequentie in kwestie kan ontvangen. Voor ons dus. Een enkele keer klinkt er plots pink noise, of een popnummer van een plaatselijk radiostation, en moeten we handmatig de juiste korte-golf terugvinden – op zoek naar de juiste verbinding. 

Sanders zit op een duintop en blijkt daar een improvisatorisch radiostation te bewonen. Ze neemt ons mee naar haar pubertijd, naar de walkman om precies te zijn. Op zich niet zo gek, ware het niet dat dit voorval zich in 2009 afspeelt. Ze heeft altijd al “een vreemd verlangen naar obsolete technologie” heeft gehad. Misschien komt dat verlangen voort uit het gevoel dat de techniek ons in toenemende mate van de wereld om ons heen vervreemdt? We communiceren alleen nog via de interface van onze computers, tablets en gsm’s. “Langzaam maar zeker verandert alles in magische, zwarte doosjes.” 

Even verderop hangt circusartiest Paycha aan linten in een torenhoge driepoot. Het is aardedonker nu. Volledig in het wit en met slechts een klein lampje op haar hoofd zien we Paycha klimmen, draaien, kolken en vallen in de linten. In het minieme licht wordt telkens slechts een deel van haar ledematen verlicht. En terwijl Sanders vertelt over de spaceshuttle Voyager I Probe, doet het fascinerende schouwspel denken aan het bewegen van de hemellichamen rond de aarde. We horen fragmenten van de Voyager Golden Record, het zijn grammofoonopnames die NASA in 1977 mee de ruimte instuurde. Opnames die de mensheid moesten samenvatten voor buitenaards leven. Opnames die de mensheid, als de aarde over biljoenen jaren ophoudt te bestaan, zo vertelt Sanders, zullen overleven. 

De dans van Paycha, de poëtische overpeinzingen van Sanders en de mooie beelden van scenograaf Thijs Veerman bieden ruimte voor eigen associaties. Toch hangen de verschillende onderdelen nogal losjes aan elkaar, waardoor niet duidelijk wordt waar het in The Hangman Radioshow daadwerkelijk om gaat. Of toch? Misschien is het juist de zoektocht naar verbinding. Misschien keek iemand tijdens de fietstocht terug naar Oostende even naar de hemel, waar de grammofoonopnames nog altijd zweven, en voelde hij zich plots niet meer alleen. Wie weet. 

Een guerrilla-performance is nooit gezellig

Over ‘Against the wall’ van Paula Chaves 

We staan in de grote, lege atelierruimte van de Kunstacademie aan Zee. De ramen zijn dichtgeplakt met zwart plastic en in de stellingskasten in de hoek staan de kleiwerken en maquettes van de Kunstacademie opgeborgen. Een groepje jongeren uit het publiek zet zich op de grond, anderen leunen tegen de chauffage of hangen tegen de muur. Plotseling wordt de deur hard dichtgeslagen. Een man in het zwart met een hardroze panty over het hoofd stapt gedecideerd naar binnen. Het is duidelijk: de guerrilla-performance Against the wall wordt niet ‘gezellig’. 

De Colombiaanse choreografe Paula Chaves en performer Nadia Bekkers komen gehelmd en op een grote bakfiets met gele ballonnen binnengereden. Ze rijden door het publiek en laten ons als zwermen angstige vogels door de ruimte bewegen. Chaves duidt ogenschijnlijk willekeurig een aantal mensen aan en wenkt hen om bij een kleine transistorradio neer te knielen. Gedempt klinkt het metalige geluid van een vervormde stem. Een enkeling krijgt een witte envelop met ‘DO NOT OPEN’ erop. Het is ernst. 

We worden achter een zwarte streep op de grond gezet en kijken naar een reeks geprojecteerde beelden: van oorlogsvideo’s tot artikelen over feminisme. Het is een associatieve beeldenstroom over kunst, propaganda en het neoliberalisme in het Westen. Hoe verhouden die onderwerpen zich tot elkaar? Dat is de vraag die de twee vrouwen, samen met filmmaker Winston Nanlohy, zich in deze voorstelling stellen. 

Het publiek wordt gevraagd om het antwoord op de vraag ‘How did art liberate the world?’ op één van de ballonnen te schrijven en ermee naar elkaar te gooien. Terwijl de strenge dame in de hoek zich ontpopt tot een guitig meisje dat de ballon koste wat het kost omhoog wil houden, slaat de norse man aan de chauffage het tafereel vanop een afstand gade. De antwoorden op de vraag blijken uiteenlopend: ‘freedom of thought’ staat er op de ene ballon, ‘the power of imagination’ op de andere; een gedesillusioneerd ‘it has not’ staat op een derde ballon te lezen. 

Against the wall is een sociaal spel met het publiek. Het wordt opgejaagd, dan weer nieuwsgierig gemaakt of kritisch bevraagd. Het wordt stil als Chaves in een klimtuigje tegen de muur naar boven klimt. In de geprojecteerde beelden begint ze een dans. Ze zet zich af van de muur, laat zich draaien en spinnen en slaat weer tegen de muur. Gaandeweg begint ze sneller te lopen, hoger te slingeren en zich harder af te zetten. Haar bewegingen worden steeds krachtiger. Vervaarlijk beweegt ze zich nu over de geprojecteerde beelden heen. Met de veerkracht van een strijd die nog maar pas begonnen is. Want dat is het: Paula Chaves, Nadia Bekkers en Winston Nanlohy maakten een politiek manifest waarin journalistiek, activisme en dans met elkaar verbonden zijn. Het is niet ‘gezellig’, omdat sommige dingen nu eenmaal niet onderhandelbaar zijn. Kunst mag ook gevaarlijk zijn. En dat is Against the wall

Morbide reis naar het verleden

Over The Journey van Anna Luka da Silva 

De zaal zit nog druk te keuvelen als er vanachter een zwart doek traag een hand verschijnt. De hand draait zich en grijpt in het luchtledige: hij lijkt zijn weg te zoeken. In The Journey neemt theatermaker Anna Luka da Silva het publiek mee op een morbide reis naar het verleden, naar een herinnering dat het lichaam maar niet lijkt te kunnen vergeten. 

In de festivalbrochure staat naast de tekst over de voorstelling een hert dat met oplichtende ogen in de koplampen van een auto lijkt te kijken. De aanvankelijk onopvallende foto blijkt betekenisvol: Anna Luka da Silva, een tengere blonde verschijning in een sober grijs kleedje, houdt haar ogen tijdens de hele voorstelling gesloten; in plaats daarvan zijn op haar oogleden grote, helderblauwe ogen getekend die het publiek niet loslaten. 

In The Journey keert Luka da Silva terug naar haar kindertijd en blaast het stof figuurlijk van haar dagboek. Als ze keelgeluiden uitstoot en haar lichaam zich verwrongen over het podium beweegt, voel je onbewust de zenuwknoop achter je maag samentrekken. Als bij een marionet lijkt haar lichaam niet door zichzelf, maar door een ander te worden aangestuurd. Via een onafgebroken stroom van een taal, geïnspireerd door de lyriek van Faust, maakt ze een duistere trip down memory lane

Maar dan transformeert het gekwetste kinderlichaam, dat doet denken aan de verminkte wassenbeelden van beeldend kunstenaar Berlinde de Bruyckere, in Uncle Jimmy. Er ontstaat een spel waarin de actrice schakelt tussen de perverse oom, die haar manipulatieve vader blijkt te zijn, en het kind zelf. The Journey, waarvan Nora Ramakers de eindregie deed, is nietsontziend en ontneemt ons de adem. 

Dan opent Luka da Silva plots haar ogen, héél kort, alsof je even bij haar naar binnen mag kijken om te zien wat er zich in het verwrongen lichaam genesteld heeft. Voorzichtig maakt het verminkte plaats voor acceptatie. Zo toont Luka da Silva, zichtbaar geamuseerd, haar tatoeages aan het publiek. Alsof de tekeningen op het lichaam, het lichaam hebben teruggevorderd. Er is weer plaats voor plezier. Tussen het puin is het toch vooral een zoektocht om het lijden af te leggen: om geen slachtoffer meer te zijn. 

‘In een fantasie mag alles, ook grenzen overschrijden’

Gesprek over schaamte in en rond Yes, please! LIVE 

Het geschuif van een stoel, een onbehaaglijke stilte: als het over seks gaat, wordt het al gauw ongemakkelijk. Maar waarover fantaseren we als we in bed liggen? Dat mag niemand weten. Stichting Nieuwe Helden maakte de liveshow Yes, please! LIVE over erotische fantasieën. We gingen in gesprek met talkshow hosts Charlot van der Meer en Rashif El Kaoui over erotiek, schaamte en een kat een kat noemen. 

Wat houdt Yes, please! LIVE precies in? 

Charlot van der Meer: “Yes, please! LIVE is een liveshow van het onderzoek naar erotische fantasieën waar Stichting Nieuwe Helden nu al bijna twee jaar mee bezig is. Er is een tegenstrijdige beweging bezig in de samenleving: aan de ene kant heb je porno en ben je in één muisklik waar je wilt zijn, aan de andere kant heb je een enorme verpreutsing en vinden we het heel moeilijk om over seks te praten. We zijn met Stichting Nieuwe Helden een onderzoek gestart naar wat daartussen kan bestaan. En we kwamen uit bij erotiek en de fantasie.” 

Rashif El Kaoui: “We hebben gemerkt dat daar maar heel weinig onderzoek naar is gedaan. Het werd heel lang afgedaan als onbelangrijk, ook in de wetenschap. Dat is zonde. De liveshow is een voortzetting van interviews die we hebben gedaan in een caravan, het ‘Bolleke’, dat we hebben omgebouwd tot geluidsstudio. In de liveshow geven we uitleg over erotische fantasieën doorheen de tijd en het belang daarvan; vervolgens gaan we live, één op één, met een gast in gesprek. Het gaat in dat gesprek zowel over erotiek als wat die fantasie over ons vertelt.” 

Van der Meer: “Als je het hebt over porno, dan kun je dat zien als fast food. Niets mis mee en soms best lekker, maar dan is erotiek slow cooking. Erotiek is waar je de tijd voor neemt. Het heeft veel meer te maken met je identiteit.” 

Illustratie: Janice Feryn
Wat viel er op tijdens jullie onderzoek? 

Van der Meer: “Het intrigeerde me dat bijna alle mensen fantaseren en velen zich daar ook voor schamen. We stonden bijvoorbeeld in Nederland met onze caravan op een huishoudbeurs en daar werd ik zelfs walgelijk genoemd, omdat ik het over erotiek durfde te hebben! Mensen schamen zich ook om verschillende redenen: soms is dat omdat ze dingen denken waarvan ze het gevoel hebben dat ze die niet mogen denken. Terwijl in je fantasie toch alles mag. Soms is dat omdat mensen denken dat hun fantasie niet wild genoeg is, of hun partner er niet in voorkomt.” 

El Kaoui: “Het is natuurlijk niet altijd evident om mensen daarover te doen spreken.” 

Hoe pak je dat aan? 

El Kaoui: “Vooral luisteren! Het is misschien heel gemakkelijk om toe te geven dat je fantaseert, maar eenmaal je daar woorden aan moet geven, blijkt het vaak de eerste keer te zijn dat mensen dat doen. Het mooie aan de liveshow is dat het zo eerlijk is. Heel vaak ontdekken mensen iets bij zichzelf en het publiek ontdekt dat met hen mee. Heb jij trouwens geen zin?” 

Dat vind ik te spannend, vrees ik. Hoe ga je in de liveshow om met die schroom? 

Van der Meer: “Volgens mij moet je de ongemakkelijkheid zeker niet ontkennen! Ik heb me ook heel lang ongemakkelijk gevoeld bij dit onderwerp – daarom ben ik dit project misschien juist gaan doen. Ik heb heel lang niet willen toegeven dat ik fantasieën had en wat dat juist over mij zei. Ik denk echt dat er nog wel een lans te breken valt. We proberen de mensen echt op hun gemak te stellen en een intieme setting creëren. Het liefst zou je degene die geïnterviewd wordt laten vergeten dat er publiek bij zit. Alle mensen die interviewen hebben overigens zelf ook op die kruk gezeten! We zijn zelf ook allemaal geïnterviewd, dus we weten hoe het is om daar te zitten.” 

El Kaoui: “Je moet het natuurlijk eerst zelf doen, voordat je het kan vragen van anderen. Ik dacht eigenlijk dat ik het heel makkelijk zou vinden, maar ik ontdekte dus dat ik het heel lastig vond, omdat ik er nog nooit over had gesproken.” 

Welk verhaal is jullie het meest bijgebleven? 

Van der Meer: “Van de fantasieën? Ik voeg er geregeld een toe aan mijn repertoire! (lacht) Onlangs interviewden we een aseksueel meisje, ze had geen verlangen naar penetratie, maar fantaseerde wel. Ze vertelde over een fantasie waarin een figuur, half man half slang of octopus, haar omhelst en allemaal lieve dingen zegt. Dat vond ik mooi.” 

El Kaoui: “Op de Parade in Nederland interviewde ik een ex-telefoonsekswerker. Ze heeft de documentaire Hallo met Kyoko gemaakt, over haar werk. Ze moet fantasieën verkopen, maar zelf had ze nog nooit over haar eigen fantasieën gesproken! Doordat ze in haar job van alles tegenkomt, waren haar eigen fantasieën – zo ontdekten we samen tijdens het gesprek – helemaal niet zo ‘wild’! Het ging bij haar vooral over een oprechte menselijke interactie en het herbeleven van vroegere seksuele ervaringen.” 

Zijn er dingen onbespreekbaar? 

Van der Meer: “Dat denk ik niet, maar het wordt wel lastig als mensen dingen vertellen die ze allemaal nog willen doen. Fantasie hoeft niet te kunnen! Je mag dingen fantaseren die een grens overschrijden die je in het echt niet wilt overschrijden. In liveshows gebeurt dat meestal niet, omdat er dan toch publiek bij zit. Maar in de caravan hebben we al een aantal interviews gehad waarin extreme dingen werden gezegd.” 

El Kaoui: “Lucas De Man vertelde dat iemand fantasieën had over jongetjes. Dat is natuurlijk super tricky! Dan moet je de grens tussen fantasie en verlangen om in de realiteit te brengen heel goed in de gaten houden. Dan kan een publiek heel ontwricht reageren.” 

Illustratie: Janice Feryn

Van der Meer: “Dat kaarten we dan aan. We vragen bijvoorbeeld waar de grens ligt. Of die persoon de fantasie ook daadwerkelijk wilt uitvoeren of niet.” 

El Kaoui: “Heel veel van onze fantasieën zitten in een taboesfeer. Zo is een verkrachtingsfantasie bij vrouwen best wel vaak voorkomend, maar dat zijn ook wat ze zijn: fantasieën. Een kwaadwillend sujet kan daar dingen in lezen, dat het misschien een werkelijk verlangen is, maar natuurlijk is dat het niet. Meestal gaat het om iets anders. Dat is iets wat je moet blijven kaderen, dat het gaat om een fantasie.” 

Hoe kader je dat? 

El Kaoui: “Als het over een verkrachtingsscène gaat, vraag ik bijvoorbeeld hoe iemand zich daarbij voelt. Is het fijn? Wat is er juist fijn aan? Meestal kom je dan op een vorm van overgave. Hetzelfde geldt bij bondage. Dat gaat over machtsdynamiek, maar net zozeer over warmte en geborgenheid.” 

Van der Meer: “Ik denk dat het echt belangrijk is om te onthouden dat in een fantasie alles mag. In een fantasie mag je vrij zijn.” 

De gast bevindt zich in een kwetsbare positie. Worden jullie zelf ook in verlegenheid gebracht? 

El Kaoui: “Dat is grappig! Ik ben zelf een ongelooflijk preutse mens, dat heb ik echt wel ontdekt. Ik voel schroom om een kat een kat te noemen. In Nederland vond ik het bijvoorbeeld allesbehalve evident om een penis een ‘pik’ te noemen. Dat kan ik helemaal niet! Maar natuurlijk als je iemand aan het interviewen bent, moet je meegaan in het vocabulaire van de geïnterviewde. Daar word ik voornamelijk mee geconfronteerd. Nee, een kat een kat noemen, dat vind ik echt moeilijk.” 

Heb je het gevoel dat je erotische identiteit veranderd is door dit onderzoek? 

Van der Meer: “Ja, ik ben mijn erotische fantasieën echt gaan accepteren. Fantasie had voorheen geen grote rol in mijn leven of in mijn relatie. Door dit project wel. Niet alleen omdat ik bij mezelf meer ben gaan accepteren en bewust ben geworden van wat daar zit, maar ook omdat ik talloze fantasieën heb gehoord en ben gaan delen. Dat kun je meenemen in je eigen archief en daar kun je dan weer uit putten.” (lacht) 

Drie wijze lessen over de liefde aan de hand van ‘Le Nozze’

Het is alsof het zo moet zijn. Het is al de derde afspraak in drukke agenda’s die telkens volslibben met repetities en deadlines. De telefoon gaat nog maar juist over als de montere stem van actrice Ineke Nijssen klinkt. Ze repeteert aan de voorstelling Le Nozze van DESCHONECOMPAGNIE, gebaseerd op de opera Le Nozze di Figaro van Mozart, die op Theater Aan Zee in première gaat. Driemaal blijkt scheepsrecht.
Xandry van den Besselaar

Kun je ons drie wijze lessen over de liefde geven, aan de hand van Le Nozze?

Ineke Nijssen: (lacht) “Goh… De eerste zou zijn en ik citeer: ‘Ik vergeef ‘t de liefde dat ze kwelt’.”

Wat betekent dat?

“Le Nozze gaat over trouw en ontrouw, over liefde en onmogelijke liefde, over oude liefde en nieuwe liefde, over oude liefde die vervangen wordt door nieuwe liefde. Maar in dit citaat gaat het heel concreet over ontrouw. Ik vind het mooie dat er niet wordt gezegd ‘Ik vergeef je dat je bent vreemdgegaan’, maar dat er wordt gekozen om de liefde zelf te vergeven. Er is een realisatie dat je niet consequent kunt zijn in de liefde. De liefde haalt nu eenmaal dingen uit met de mens.”

(c) Wouter Van Looy

Dat lijkt een tegenstelling. Welke kant wint?  

“De eerste les! ‘Ik vergeef ‘t de liefde dat ze kwelt’. Dat is het allerbelangrijkste: compassie met wat de liefde veroorzaakt. En natuurlijk de ondoorgrondelijkheid van de liefde! Het personage van Cherubino zingt op een gegeven moment in een heel bekende aria uit Le Nozze: ‘Ik weet niet wat ik voel of meemaak, of ik sterf van de kou of verhit raak, ik verbleek en toch blijk ik te blozen.’”

Op welke manier wordt er in de voorstelling met die moraliteit gespeeld?

“Regisseur Tom Goossens heeft een nieuw libretto geschreven waarin een kleine verschuiving plaatsvindt. Le Nozze vertrekt vanuit de graaf en de gravin die in ons geval ouder zijn dan in de originele opera. Onze voorstelling gaat over het verlangen naar de schone, jeugdige liefde die ooit heeft bestaan tussen de graaf en de gravin. De gravin verlangt naar lang vervlogen tijden, terwijl de graaf verlangt naar de jeugdige liefde die hem omringt. Maar er is nog wel een band tussen die twee hoor! De voorstelling is niet moralistisch of zwart-wit.”