Gezegden

‘Toegeven dat we kwetsbaar zijn, mag blijkbaar niet’

Met curator Lucas De Man (37) over betrokkenheid praten, is een belevenis op zich. Wolligheid of holle frasen komen er niet aan te pas. Betrokkenheid zal gezellig zijn of niet zijn? Fuck that! “Kunstenaars moeten hun taak groots zien de komende twintig jaar. Niet meer: geliefd zijn in een minicircuitje waar 0,01% van de bevolking naartoe gaat. Wel: verhalen vertellen voor iedereen.” – Interview Katrien Brys

Lucas De Man: “Het voordeel aan een thema als betrokkenheid, is dat je er breed mee kan gaan, van de affiche tot het programma, van het openingslied tot de sectordag. Met Knack maakten we ook speciaal een magazine ‘100 ideeën voor een betere wereld’. Gaan er misschien mensen zijn die vinden dat we daarmee hoog van de toren blazen? Kan best, maar dat is hun probleem.
Niemand beweert de waarheid in pacht te hebben, maar het zijn wel honderd mensen die iets proberen doén.

‘Kunstenaars onderschatten de impact die ze hebben. We blijven te veel in onze bubbel.’

We spelen allemaal een rol in wat we een samenleving noemen, zeg je ook in je openingsstatement.

“Je moet geen mening hebben. Maar ook aan de kant blijven staan en toekijken is een vorm van handelen. Vind ik dat elke Belg zich morgen politiek moet engageren? Neen. Die oude politieke systemen gaan het vast niet meer lang rekken. En ik weet ook de waarheid niet. Als er iets irritant is aan de cultuurscene, dan is het wel dat velen daarin de neiging hebben om zich als de ‘moreel goede’ te positioneren.”
“Terzelfdertijd kunnen we ons maar beter goed bewust zijn van onze keuzes, waarom we die maken. Ik vermoed dat veel mensen in deze tijden een houvast missen. Zelfs moedeloos worden. Die fundamentele zoektocht van de mens – wat moet ik hier allemaal mee – ligt bloter dan ooit. Wat TAZ daar tegenover te zetten heeft? Misschien iets waar die eenzaamheid af en toe een plek kan krijgen, in woorden, in beelden, in iets dat troost of doet lachen of nadenken.”

Ben je nu niet heel voorzichtig met die weigering om de morele hooggrond te claimen? Je staat toch ook voor iets. Voor een diverse samenleving, voor progressieve rechten …

“Dat is waar. Maar ik weet niet of dat de enige juiste weg is. En het stoort mij als opiniemakers 30 procent van de bevolking wegzetten als dwalende idioten. Dat we nu kennelijk mensen automatisch moeten opdelen in volledig goed, volledig slecht. We leven niet in een Marvel comic, toch? In progressieve kunstenaarsmiddens lopen anders ook wel wat idiote en egoïstische slechteriken rond.”

De cultuuroorlog – de strijd tussen progressief versus conservatief – is de laatste jaren dan ook wel voelbaar op de spits gedreven. Waardoor opvallende dingen gebeuren. Zo ging Stephen Fry, toch iemand met liberale heldenstatus, vorig jaar bewust in debat met Jordan Peterson, posterboy van de alt-rightbeweging. Zijn redenering: als de progressieve zijde op deze manier verder doet, dreigen we net hetzelfde te doen als wat we de tegenpartij constant verwijten: mensen bij voorbaat en per definitie uitsluiten.

“Links-progressief, en ik reken mezelf daartoe, moet inderdaad echt wel eens over een andere taal nadenken. We wanen ons nog steeds in een haast 19e-eeuws concept: wij hebben gestudeerd, wij zijn de culturele elite, wij zijn de goede. Terzelfdertijd neemt de ongelijkheid zienderogen toe. Als het over een werkelijk diverse samenleving gaat – mensen met kleur in raden van bestuur, in de politiek, in het bedrijfsleven, op tv – dan lopen we in Nederland en België mijlenver achter op andere Europese landen.”
“Ook daar zie ik een taak voor kunstenaars in de komende twintig jaar. Niet: geliefd zijn in een minicircuitje waar 0,01% van de bevolking naartoe gaat. Wel: vertel verhalen voor iedereen. ‘Kunst moet blijven bestaan omdat het kunst is’ is een non-redenering. Niets belet je van op je zolderkamer kunst te maken. Niemand zegt dat het allemaal politiek en maatschappelijk geëngageerd moet zijn. Maar verhalen vertellen en verbeelding prikkelen moeten ook niet gedoemd zijn tot de marge.”

Je komt ontzettend gedreven over, maar ook bij jou moet vertwijfeling leven: maakt het eigenlijk wel allemaal iets uit?

“Ik zou zelfs zeggen dat mijn energie net uit een enorme kwetsbaarheid en angst voortvloeit. Doodkut, soms, maar het relativeert enorm om eens te kijken naar hoe de rest van de wereld eraan toe is. Hoogleraar psychiatrie Damiaan Denys zei onlangs: ‘We kunnen steeds moeilijker om met verdriet, pijn en lijden’. We zijn met z’n allen gebrainwasht dat we succesvol en gelukkig moéten zijn, en ondertussen vallen we met bosjes tegelijk om door burn-outs en depressies. Toegeven dat we kwetsbaar, angstig, zoekende zijn? Mag niet, kan niet. Wel, ik strijd daarvoor. Met al mijn energie.”

Ergens in een interview zei je: er is veel gezwam, maar er gebeurt weinig.

“Waarom denk je dat ik die Knack gemaakt heb? (lacht) Het klimaat, dat is het afgelopen jaar goed op de kaart gezet, al is het vast nog niet genoeg. Vluchtelingenproblematiek: we staan gewoon helemaal nergens. En de zwaarste toekomstige issues, die liggen volgens mij zelfs nog niet op tafel. Dat gaat dan over de maakbaarheid van de mens, onze belachelijke nood aan eeuwig leven en dus ook die extreme dwang om gelukkig te zijn.”

Misschien moeten we zelf even de daad hypothetisch bij het woord voegen? Stel: morgen krijg je 1 miljard euro waarmee je de wereld een beetje kan verbeteren. Wat doe je ermee?

radicaal hervormen

“Verstandig beleggen om er 4 miljard van te maken; dat lukt nog net in het huidig economisch systeem. (lacht) En dan volledig inzetten op kinderarmoede. In Canada hebben ze op tien jaar tijd de kinderarmoede gehalveerd, door het systeem van de kinderbijslag zo radicaal te hervormen dat het volledig ten goede komt van mensen met de laagste inkomens. Zodra je de kinderarmoede weet af te schaffen, krijg je als vanzelf een diverse samenleving, en dan andere soorten dialogen. Of dat zoveel beter zou zijn? Geen idee. Maar het zou op zijn minst toch al veel eerlijker zijn.”